Artık global pazarda var olabilmek insana verilen değer ve saygıyla ölçülmektedir. Bugünün tüketicisi beklenti ve ihtiyaçlarının en üst düzeyde karşılanmasının yanı sıra, kendisine yaşadığı çevreye ve dünyaya değer verilmesini, saygı gösterilmesini talep etmekte ve piyasada bunu sorgulamaktadır.

Bu gelişmeler işletmelerin çevre ile etkileşimlerini kontrol altında tutabilmelerini ve çevre icraat ve başarılarını sürekli iyileştirebilmelerini sağlayacak yönetim sistemlerine ihtiyaç bulunduğu gerçeğini ortaya çıkarmıştır.Avrupa birliği ile entegrasyonda da en önemli konulardan olan Çevre ; ayrıca Çevre ve Orman Bakanlığının da yaptığı denetimlerde  bu standardın isteklerine paralel konuları içermektedir.

İşletmelerin çevreye verdikleri veya verebilecekleri zararların sistematik bir şekilde azaltılması ve mümkün ise ortadan kaldırılabilmesi için geliştirilen yönetim sistemine Çevre Yönetim Sistemi adı verilir.

ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi, özünde doğal kaynak kullanımının azaltılması, toprağa, suya, havaya verilen zararların minimum düzeye indirilmesini amaçlayan, risk analizleri tabanında kurulan bir yönetim modelidir.

ISO 14000

Ürünün, hammaddeden başlayıp nihai ürün haline getirilerek müşterilere sunulmasına kadar geçen sürecin her aşamasında çevresel faktörlerin belirlenmesi ve bu faktörlerin gerekli muayeneler ve önlemler ile kontrol altına alınarak çevreye verilen zararın en aza indirilmesini sağlayan bir istemin kurulmasını tarif eden ve Uluslararası Standartlar Organizasyonu tarafından yayınlanmış olan standartlar serisidir.

ISO 14000 bir ürün standardı değil sistem standardıdır ve ne üretildiğinden ziyade, nasıl üretildiği ile ilgilenir. Çevre performansının izlenmesi ve sürekli iyileştirilmesi temeline dayanır. Çevre faktörlerine ilişkin olarak ilgili mevzuat ve kanunlar tarafından tanımlanmış koşullara uymayı şart koşar.

TS EN ISO 14000 Serisi Standartları:

• ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi-Özellikler ve Kullanım Kılavuzu
• ISO 14004 Çevre Yönetimi - Çevre Yönetim Sistemleri- Prensipler, Sistemler ve Destekleyici Teknikler İçin Genel Kılavuz
• ISO 14020 Çevre Etiketleri ve Beyanları-Genel Prensipler
• ISO 14031 Çevre Yönetimi-Çevre Performans Değerlendirmesi-Kılavuz
• ISO 14040 Çevre Yönetimi - Hayat Boyu Değerlendirme Genel Prensipler ve Uygulamalar
• ISO 19011 Kalite ve Çevre Tetkiki İçin Kılavuz

444 Kalite ISO14001:2004 DANIŞMANLIK AŞAMALARI

• Mevcut durum analizinin yapılması
• Firma ile ilgili yasal şartların belirlenmesi
• Gerekli eğitimlerin verilmesi
• Sistem dökümantasyonunun oluşturulması
• Sistemin uygulanması
• Belgelendirme başvurusunun yapılması

2- ISO 14000 SERİSİ STANDARTLARIN ÖZELLİKLERİ VE TEMEL PRENSİPLER
ISO 14000 serisi standartlar örgüt veya sistem yönelimli ve ürün yönelimli olarak sınıflandırılabilirler. Örgüt veya sistem yönelimli standartlar, bir çevre yönetim sisteminin (ÇYS) oluşturulup çalıştırılması ve değerlendirilmesi için kapsamlı ilkeler sağlar ve diğer örgüt sistemleriyle arayüz oluştururlar. Ürün yönelimli standartlar ise ürünlerin ve/veya hizmetlerin üretimleri ve ekonomik ömürleri boyunca çevre üzerindeki etkilerini araştırırlar ve bu etkileri minimuma indirmeye çalışır.

1. Gönüllülük
2. Sürekli Gelişme ve Ar-Ge’ye Verilen Önem
3. Açık Sistem Anlayışı
4. Sistematik Yaklaşım

ISO 14000 serisi standartları hazırlayan komitelerin özellikle dikkate aldıkları bazı temel ilkeler vardır. Bu ilkeler aşağıda sıralanmıştır.
1. Daha iyi bir çevre yönetimi sağlanması.
2. Bütün ülkelerde uygulanabilirlik.
3. Kamunun ve standartları kullananların çıkarlarının gözetilmesi
4. Düşük maliyetlere yol açmaları ve dünyanın her yerinde her boy işletme için kolaylıkla uygulanabilirlik.
5. Esnekliğin içsel ve dışsal olarak kontrol edilebilirliği.
6. Bilimsel bir tabana dayanması.
7. Pratik, yararlı ve kullanılabilir olmaları.

ISO 14000 standartlarının kullanılabilirliğini ve etkinliğini arttırmak amacıyla standart geliştirmenin her alanında yukarıda sayılan bütün ilkelerin üzerlerinde önemle durulmuştur.
Ayrıca ilkeler arasında sayılabilecek diğer bir konu ise ISO 14000 standartlarının ISO 9000 serisinin dayandığı prensiplere de büyük oranda bağlı kalmasıdır. Bunun en büyük yansıması şudur: Sözü edilen standartlar sorunların semptonlarını ele alma yerine kaynaklarında çözmeye yönelmişlerdir.

3- ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMLERİ (ÇYS)
Çevre Yönetim Sistemi: Genel yönetim sisteminin; kuruluş yapısı, planlama faaliyetleri, yükümlülükleri, usul ve işlemleri, çevre politikasının geliştirilmesi, uygulanması, gerçekleştirilmesi, gözden geçirilmesi ve idamesi için gerekli kaynakları da içine alan parçasıdır.
ISO 14001 ve ISO 14004 standartları, bir kuruluş içinde ÇYS kurulması, denetlenmesi ve var olan sistemin geliştirilmesi çalışmalarına rehberlik etmek üzere oluşturulan standartlardır ve bu standartlar etkin bir ÇYS kurulması ve işletilmesi için gerekli minimum seviyeleri belirlerler.
Çevre yönetimine sistematik bir şekilde yaklaşabilmek için gerekli sistem elemanlarının kurum içinde geliştirilmesi ya da var olanların yeni şartlara göre düzenlenmeleri gerekmektedir. Bu elemanlar aşağıda temel başlıklar halinde sıralanmıştır.

1. Çevre politikası
2. Planlama
3. Uygulama ve işletme faaliyetlerinin düzenlenmesi
4. Kontrol ve düzeltici faaliyetler
5. Yönetim tarafından gözden geçirme

3.1 ÇEVRE POLİTİKASI
Çevre politikası ISO 14000 standartlarında; Kuruluşun, gerçekleştirmek amacıyla kendisi için tespit ettiği, mümkün olan hallerde sayılarla ifade edilebilen, durum, seviye ve değerler olarak tanımlanmaktadır.
Yukarıda yapılan tanımın ışığında, çevre politikası rehberlik görevi de üstlenecek şekilde inşa edilebilir. Oluşturulan politika, kuruluşun; tüm faaliyetlerine, ürün ve servislerine uygun olmalıdır. Ayrıca politikanın uyumlu olması gereken diğer faktörler, kuruluşun misyonu, büyüklüğü, yönetim anlayışı, çevreye yönelik yaklaşımlarıdır.[] Uygulanabilir bir çevre politikasının özellikleri aşağıda sıralanmıştır.
1. Faaliyet, ürün ve hizmetlerin, mahiyet, ölçek ve çevre etkilerine uygunluğu belirlenmelidir.
2. Sürekli gelişme ve kirlenmenin önlenmesine dair taahhütleri içermelidir.
3. Kuruluşun, yürürlükte bulunan çevre ile ilgili mevzuat ve idari düzenlemelere ve tabi olduğu diğer şartlara riayet edeceğine dair taahhütleri kapsamalıdır.
4. Çevre amaç ve hedeflerinin tespiti ve gözden geçirilmesi için bir çerçeve görevi görebilmelidir.
5. Belgeye bağlanması, uygulanması, idame ettirilmesi ve bütün çalışanlara duyurulması eksiksiz gerçekleştirilmelidir.
6. Kamuoyunun incelemesine açık tutulmalıdır.

3.2 PLANLAMA
Bir ÇYS kurulmasının en önemli aşamalarından birisi hiç kuşkusuzdur ki planlamadır. Bütün projeler için geçerli olan prensip; projenin başarıya ulaşabilmesi için bütün adımların titizlikle planlanması ve uygulama aşamasında da bütün faaliyetlerin plana uygunluğunun sürekli denetlenmesidir. Eğer plandan bir sapma gözlenirse bunun sebeplerinin araştırılması sonucunda, ya planda revizyon yapılması ya da faaliyetlerin, planın öngördüğü koşullara getirilmesi sağlanmalıdır. Bu genel prensip ÇYS oluşturulması için de geçerlidir.
Planlama aşaması, çevre politikalarının belirlenmesinden sonraki bir adımdır ve planlama da belirlenen politikaların çizdiği çerçeve dahilinde gerçekleştirilmelidir.
Planlamanın sağlıklı yapılabilmesi için gerekli ön çalışmalar aşağıda sıralanmıştır.
1. Kuruluşun faaliyetleriyle ilgili çevre yönlerinin belirlenmesi,
2. Yasaların ve yönetmeliklerin belirlediği kısıtlamaların belirlenmesi,
3. Çevresel kriter ve hedeflerin belirlenmesi ve yazılı doküman haline getirilmesi,
4. Çevre yönetim programlarının oluşturulması.

3.3 UYGULAMA VE İŞLETME FAALİYETLERİNİN DÜZENLENMESİ
Çevre yönetim sistemi kurulması sırasında stratejik açıdan en önemli aşamalar olan politikaların belirlenmesi ve planlama aşamalarının başarıya ulaşabilmesi için uygulamada daha önceden belirlenmiş ilke ve kararlara uyulması çok önemlidir. Daha önce de belirtildiği gibi uygulama esnasında politikalardan veya planlardan bir sapma gözlenirse ya uygulama olması gereken noktaya çekilmeli ya da gerekli görüldüğü taktirde daha önceki aşamalar gözden geçirilmeli ve uygun düzeltmeler yapılmalıdır.
ISO 14000 serisi standartlar uygulama aşamasını şu alt başlıklara bölmüştür:
a) Yapının oluşturulması ve sorumlulukların belgelenmesi.
b) Eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri
1. Haberleşme faaliyetleri
2. ÇYS ile ilgili belgeleme faaliyetleri
3. Belge kontrolleri
4. İşletme kontrolleri
5. Acil hal hazırlığı ve bu hallerde yapılması gereken faaliyetlerin belirlenmesi

3.4 KONTROL VE DÜZELTİCİ FAALİYETLER
Bu bölüm ÇYS kurulması sonrası faaliyetlerin sağlıklı yürütülmesi ve sürekli gelişim anlayışının uygulanması için çeşitli kuralları ve önlemleri belirtmektedir.
1. İzleme Ve Ölçme
2. Riayetsizlikler, Düzeltici Ve Önleyici Faaliyetler
3. Kayıtlar

3.5 YÖNETİM TARAFINDAN GÖZDEN GEÇİRME
Yönetim tarafından yapılan gözden geçirme faaliyetleri, çevre politikalarının, uzun vadeli hedeflerin, çevre yönetimi çalışmalarının yansımalarının ve sürekli gelişim performansının değerlendirilmesi ve sonunda da gerekli görülen düzenlemelerin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilir.
Yönetim tarafından yapılan gözden geçirme işleminde ÇYS yönetiminin sorumlulukları çok büyüktür. Bu sorumluluklardan belli başlı olanları aşağıda sıralanmıştır:

1. Çevre politika ve stratejilerinin geliştirilmesi,
2. Denetim ve gözden geçirme faaliyetlerinin değerlendirilmesi, gerekli kararların alınması ve kararların uygulanmasına öncülük edilmesi,
3. Performans ölçülerinin değerlendirilmesi ve gerekli çalışmaların yapılması
4. Sürekli gelişim çalışmalarında yönlendiricilik yapılması,
5. Organizasyonda çevre bilincinin geliştirilmesi için gerekli düzenlemeleri belirlemesi,
6. Konuyla ilgili firma kültürünün gelişmesine öncülük edilmesi,
7. Finansal ve teknolojik kaynakların sağlanması.

Bütün gözden geçirme ve değerlendirme faaliyetleri sonrası gerekli görüldüğünde uygulanması gereken düzenlemeler aşağıda belirtilmiştir.

1. Çevre yönetim sisteminde ve/veya icraatlarında gelişme fırsatı görülen alanların tespit edilmesi,
2. Eksiklik, kusur ve riayetsizliklerin kökenlerindeki sebeplerin tayin edilmesi,
3. Tayin edilen sebeplerin ortadan kaldırılması için düzeltici ve önleyici planların geliştirilip uygulamaya aktarılması,
4. Düzeltici ve önleyici faaliyetlerin etkinliğinin araştırılması,
5. İşlemlerin gelişmesi sonucu usullerde yapılan değişikliklerin belgeye bağlanması,
6. Çevrede ortaya çıkan olumlu, olumsuz etkilerin belgeye bağlanması,
7. Durumun amaç ve hedeflerle karşılaştırılması.
Ayrıca, geçen zaman içinde meydana gelebilecek değişiklere de uyum sağlayabilmek için sözü edilen gözden geçirme işlemleri çok faydalı bir araç olarak kullanılabilir.

4- ÇYS İLE ELDE EDİLEN MALİYET DÜŞÜŞLERİ
Verimlilik ve performansın arttırılması doğal olarak orta ve uzun vadede maliyetlerin düşmesine yol açmaktadır. ISO 14000 çalışmalarına başlanmasına karar verilmesi aşamasında uygulamanın ek maliyetler getireceği düşünülebilir, ancak kısa vadedeki maliyet artışları, orta ve uzun vadede maliyetlerde oluşan düşüşle rahatlıkla telafi edilebilecektir. Sağlanan maliyet düşüşünün kurum için ekonomik anlamda pozitif etkileri sürekli olacaktır.
Önemli bir maliyet düşürücü etki de, atıkların azaltılması ve bu atıkların zararsız hale getirilmeleri için yapılması gereken harcamaların düşmesidir. Bunun devamı olarak atık yönetiminde kullanılan geri dönüşüm ve yeniden kullanım gibi yöntemler maliyetlerin daha da düşmesine yol açarken verimliliği de arttırmaktadır.
Diğer bir maliyet düşürücü etki de ISO 9000 serisi standartların da öngördüğü gibi bir işin ilk seferde doğru ve tam yapılması, ileride düzeltmelere harcanacak zamandan ve paradan tasarruf edilmesini sağlamaktadır. Etkin bir ÇYS ile bu yaklaşım gerçekleştirilebilir ve dolayısıyla maliyetler düşürülmüş olur.

Maliyet düşüşü gözlenebilecek başlıklar aşağıda sıralanmıştır:

1. Yapılan çalışmalar sonucunda daha az girdi kullanımı ile yapılan faaliyetler sonucunda elde edilen maliyet düşüşleri,
2. Yeniden kullanım ve yeniden değerlendirme ile elde edilen maliyet düşüşleri,
3. Daha az girdi kullanımı sonucunda taşıma maliyetlerindeki düşüşler,
4. Daha az ceza ve yaptırım ile karşılaşılması ile elde edilen maliyet düşüşleri,
5. Daha az risk neticesinde sigorta primlerindeki düşüşler,
6. Daha az hatalı üretimle elde edilen maliyet düşüşleri.

Yukarıda örnek olarak verilen temel başlıklar daha da genişletilebilir. ÇYS çalışmalarının başarı seviyesi iki ayrı parametre ile değerlendirilebilir, bunlardan birincisi çevreye olan etkilerde gözlenen gelişmelerin düzeyi, ikincisi ise bu çalışmalar sonucunda maliyet başlıklarında ve gelir düzeyinde gözlenen gelişmelerin seviyesidir.

5- ISO 14000 İLE SAĞLANAN FAYDALAR
ISO 14000 serisi standartların uygulanması ile elde edilecek en önemli kazanç, doğal olarak çevrenin korunmasıdır. Ancak ISO 14000 serisi standartların uygulanmasının, uygulayan kuruluşlar açısından bir çok pratik faydalar getireceği de bir gerçektir. Bu faydalar genel olarak içsel ve dışsal olarak sınıflandırılabilir

İÇSEL FAYDALAR
1. Verimliliğin Arttırılması
2. Performansın Arttırılması
3. Maliyetlerin Azaltılması
4. Takım Anlayışının Geliştirilmesi
5. Azalan Risk ve Kazalar
6. Üst Yönetime Olumlu Etkiler
7. İç Barışın Geliştirilmesi

DIŞSAL FAYDALAR
1. Çevrenin Korunması
2. Rekabet Şansının Artması
3. Yasalara ve Yönetmeliklere Uygunluğun İfade Edilmesi
4. Halkla İlişkilerin Geliştirilmesi ve Kamuoyunun Güveninin Kazanılması
5. Finansal Fırsatların Gelişmesi

6- SONUÇ
Çevre yönetim sistemlerinin, çevrenin korunması, doğal kaynakların verimli kullanılması ve gelecek nesillere yaşanılır bir çevre bırakılması gibi amaçlara ulaşılması yolunda oynayacakları rol büyüktür. Ancak bunun sağlanabilmesi için çevre yönetim sistemlerinin etkinliğinin arttırılmasına ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmaların daha da geliştirilmesine gerek vardır.
Gelişmeye açık konuların başında ÇYS’nin küçük ve orta ölçekli işletmeler tarafından kolaylıkla kullanımlarının sağlanması gelmektedir. Çünkü ekonomik güçleri sınırlı olan KOBI’lerin ÇYS oluşturabilmeleri ancak gerekli desteklerin sağlanmasıyla mümkün olabilecektir. KOBI için ÇYS’nin yaygınlaştırılmasına yardımcı olabilecek diğer bir başlık da KOBI’lerin bu faaliyetleri mümkün olan her durumda ve her alanda ortaklaşa yürütmelerini kolaylaştırıcı düzenlemelerin geliştirilmesidir. Bununla hem ÇYS kurma hem de işletme maliyetleri minimize edilebilecektir.

Çevreci faaliyetlerin koordine edilmesi, konuya taraf olan uluslararası kuruluşların, hükümetlerin, yerel yönetimlerin, üniversitelerin, araştırma kuruluşlarının ve sanayi kuruluşlarının birlikte çalışmaları ve eylem planlarının sistematik bir şekilde düzenlenmesiyle mümkün olabilecektir. Buna kamuoyunun ilgisi, desteği ve yönlendirici etkisi de eklendiğinde gelişme hızı daha da artacaktır.
Belirli bir ölçekten daha büyük kuruluşlarda ve çevre etkilerinin kritik olabileceği sektörlerde belgelenen ve denetlenen bir ÇYS’nin kurulmasının zorunlu hale getirilmesi, çevre ile ilgili risklerin azaltılmasına ve dünya çapında başarı oranının artmasına etkili olabilecek bir öneridir ve değerlendirilmesi gerekmektedir.

Kuruluşlar açısından, toplam kalite yönetiminin, çevre yönetiminin ve Avrupa ile ticaret yapmak isteyen kuruluşlar için CE direktiflerine uygunluğun sağlanması gibi faaliyetlerin ayrı ayrı yürütülmesi çeşitli zorluklar yaratmaktadır. Buna karşı alınabilecek bir önlem; yukarıda sayılan bütün çalışmaların ve bunlara ek olarak da işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili düzenlemelerin birleştirilmesini ve tek bir sistemle yürütülmesini içine alan uluslararası bir standart serisinin geliştirilmesidir.
Çevreciliğin bir hobi ve bir lüks olmaktan çıkıp, mantıklı, gerçekçi ve gerekli bir eylem biçimi olarak anılmasının bir uzantısı olan ÇYS’ler ve bunlar için kılavuzluk görevini gören ISO 14000 serisi standartlar dünya çapında geliştirilmeli ve yaygınlaştırılmalıdır. Böylelikle sanayinin ve doğanın barışık bir şekilde geliştirilmesi sağlanabilir.

Firmanın yerleşik olduğu yörenin toplumsal duyarlılığı ile merkezi ve yerel yönetimlerin yaptırımları,

Firma müşterisinin yaşadığı ülkenin ekonomik-politik yaptırımları.

İlk neden, kalıcı gelişmenin, ancak doğal kaynakların akılcı kullanımı ve atıkların çevre kirlenmesini azaltacak şekilde değerlendirilmesi yollarıyla sağlanabileceği görüşüne dayanmaktadır.

İkinci neden ise, ekonomik ve politik boyutları içermesi sebebiyle, farklılık göstermektedir. Yaptırımların kaynağı siyasi ve ekonomik örgütler de olabilmektedir (Avrupa Topluluğu gibi).

Merkezi ve yerel yönetimlerin çevreye ilişkin düzenlemeleri kalite yönetim sistemleri üzerinde dolaylı bir etkiye sahipken, çevre yönetim sistemleri üzerinde doğrudan etkilidir. Sonuçta çevre yönetim sistemlerinin, farklı ülkelerdeki uygulamaları değişiklikler gösterebilmektedir.

ISO 14001 standardı, çevre yönetim sistemlerinin standardizasyonunu temin etmek üzere oluşturulmuştur. Önemi artmakta olan bir diğer çevre standardı ise EMAS’tır (The European Eco Management and Audit Scheme).ISO 14001 standardı, yayımlanması ile birlikte, yerel yönetimlerden, veya önemli müşteriler tarafından talep edilir duruma gelmiştir.

Her geçen gün daha da küçülen dünyamızın kaynaklarının sonsuz olmadığı, ürün ve faaliyetlerin çevre etkilerinin yerel ve bölgesel kalmayıp, global olduğu artık tüm dünyada kabul edilmiştir. Bu bilinç çevresel etkilerin yasal uygulamalardan ziyade piyasa kuvvetleri ile kontrol edilmesi ihtiyacını da beraberinde getirmiştir.

Artık global pazarda var olabilmek insana verilen değer ve saygıyla ölçülmektedir. Tarih boyunca insanlığın tüm uğraşı özünde yaşam kalitesini yükseltmek adına olmuş, bu uğraşın en güzel örneklerini de yüce milletimiz vermiştir. Bugün ki manada ilk standartlar Sultan II. Beyazıt Han zamanında hazırlanırken, Fatih Sultan Mehmet Han da o zamanın küçük yeşil cennet İstanbul’unda kazanılan çevreye verilen değeri ve insana duyulan saygıyı aşağıdaki vasiyetinde ibretle gözler önüne sermiştir.

“Ben ki İstanbul fatihi abd-i aciz (acil kul) Fatih sultan Mehmed, bizatihi alın terimde kazanmış olduğum akçelerimle satın aldığım, İstanbul’un Taşlık mevkiinde kain (bulunan) ve malumul hudut (sınırları bille) olan 136 bap dükkanımı aşağıdaki şartlar muvacehesinde vakfı sahih eylerim Söyle ki: Bahis edilen bu gayrı menkul atımdan elde olunacak nemalarla İstanbul’un her sokağına, ikişer kişi tayin eyledim. Bunlar ki, ellerindeki bir kap içerisinde kireç tozu ve kömür külü olduğu halde bu sokakları gezeler. Bu sokaklara tükürenlerin, tükrükleri üzerine bu tozu dökelerler ki, yevmiye 20 şer akçe alsunlar. ”

Bugünün tüketicisi beklenti ve ihtiyaçlarının en üst düzeyde karşılanmasının yanısıra, kendisine yaşadığı çevreye ve dünyasına değer verilmesini, saygı gösterilmesini talep etmekte ve piyasada bunu sorgulamaktadır. Bu gelişmeler kuruluşların çevre ile etkileşimlerini kontrol altında tutabilmelerini ve çevre icraat ve başarılarını sürekli iyileştirebilmelerini sağlayacak yönetim sistemlerine ihtiyaç bulunduğu gerçeğini ortaya çıkarmıştır.

ISO 14001 Standardının Gelişimi

-1973’de BS 7750 Standardı (Çevresel konuların kolay ve anlaşılır bir sistem üzerine kurulması için)

-1992’de ISO tarafından 14000 ailesi standartlarını geliştirmek için ISO/TC 207. Çevresel Yönetim Teknik Komitesi kurulmuştur.

-1994’de EN ISO 14001 standardı yayınlanmıştır.

-1997’de Revizyon yapılarak nihai halini almıştır.

ISO 14001 Standardının Bölümleri

1.Kapsam

2.Atıf Yapılan Standardlar

3.Tarifler

4.ÇYS nin Şartları ve Başlıca Unsurları

4.1 Genel Şartlar

4.2 Çevre Politikası

4.3 Planlama

4.3.1. Çevre Boyutları

4.3.2. Kanuni ve Diğer Şartlar

4.3.3. Amaç ve Hedefler

4.3.4. Çevre Yönetim Programı Veya Programları

4.4.Uygulama ve İşlem

4.4.1 Bünye (Yapı) ve Sorumluluk

4.4.2 Eğitim, Bilinç ve Ehliyet

4.4.3 İletişim

4.4.4 Çevre Yönetim Sistemi İle İlgili Belgeye Bağlama İşlemleri

4.4.5 Belge Kontrolü

4.4.6 İşlem Kontrolü

4.4.7 Acil Hal Hazırlığı ve Bu Hallerde Yapılması Gereken İşler

4.5. Kontrol Ve Düzeltici Faaliyet

4.5.1.İzleme ve Ölçme

4.5.2.Riayetsizlik, Düzeltici-Önleyici Faaliyet

4.5.3. Kayıt

4.5.4. ÇYS Denetimi

4.6.Yönetimce Yürütülen Gözden Geçirme

Bazı Önemli ISO 14000 Serisi Standartları:

ISO 14001 : 1997 Çevre Yönetim Sistemi-Özellikler ve Kullanım Kılavuzu ISO 14004 : 1997 Çevre Yönetimi - Çevre Yönetim Sistemleri- Prensipler, Sistemler ve Destekleyici Teknikler İçin Genel Kılavuz EN ISO 19011: 2000 Kalite ve Çevre Tetkiki İçin Kılavuz ISO 14020: Çevre Etiketleri ve Beyanları-Genel Prensipler ISO 14031 : 2002 Çevre Yönetimi-Çevre Performans Değerlendirmesi-Kılavuz ISO 14040 : 1998 Çevre Yönetimi - Hayat Boyu Değerlendirme Genel Prensipler ve Uygulamalar

ISO 14001 ile İlgili Bazı Tanımlar

Sürekli Gelişme: Kuruluşun, çevre politikasına uygun olarak genel çevre icraatında gelişmeler sağlamak çin kuruluş çevre yönetim sisteminin sürekli olarak iyileştirilmesidir.

Çevre: Bir kuruluşun faaliyetlerini içinde yürüttüğü, hava, su , toprak, tabii kaynaklar, bitki topluluğu (flora) hayvan topluluğu (fauna), insanlar ve bunlar arasındaki ilişkileri içinde alan ortamdır.

Çevre Boyutu: Kuruluşun, faaliyetlerinin, ürünlerinin veya hizmetlerinin çevre ile etkileşime giren unsurlarıdır.

Çevre Etkisi: Çevrede, kısmen veya tamamen kuruluşun faaliyet, ürün ve hizmetleri dolayısıyla ortaya çıkan, olumlu veya olumsuz her türlü değişikliktir.

Çevre Politikası: Kuruluşun, genel çevre icraatı ile ilgili niyet ve prensiplerini açıklamak,faaliyet, çevre amaç ve hedeflerle çerçeve teşkil etmek üzere yaptığı beyandır.

Kirlenmenin Önlenmesi: Kirlenmeyi önlemek, azaltmak veya kontrol altında tutmak amacıyla yeniden devreye sokmayı, başka işleme tabi tutmayı, işlemde değişiklik yapmayı, kontrol mekanizmalarını, kaynakların etkin kullanımını, malzeme ikamesini içine alabilen her türlü işlem ve uygulamaya başvurulması, malzeme veya ürün kullanılmasıdır.

Sürdürülebilir Kalkınma:Kısaca, mevcut ihtiyaçları gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmelerine engel olmadan karşılayarak kalkınmaktır.

Hayat Boyu Değerlendirme: Bir mal ve hizmet sisteminde belirli bir malzeme ve enerjiden elde edilen mal ve hizmetlerle bu sistemin hayat dönemince ortaya çıkan ve doğrudan doğruya sisteme atfedilebilen çevre etkilerine ait bilgilerin toplanması ve gözden geçirilmesiyle ilgili bir usuller dizisidir.

ISO 14001 Standard Prensipleri

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi Standartları beş ana standarttan oluşmaktadır.

Yükümlülük Altına Girme ve Politika: Kuruluş çevre politikasını tayin etmeli ve çevre yönetim sistemine bağlılık haahhüdünde bulunmalıdır.

Planlama: Kuruluş faaliyet, ürün ve hizmetlerinin çevre boyutlarını belirlemeli, bunların önemli olanlarını seçmelidir. Taahhütlerini gerçekleştirmek için amaç ve hedefler tespit etmeli, bu amaç ve hedeflere ulaşmak için gerçekleştireceği faaliyetleri programlamalıdır.

Uygulama ve İşlem: Kuruluş, çevre politikasını gerçekleştirmek, amaç ve hedeflerine ulaşabilmek maksadıyla etkin bir uygulamada bulunabilmek için gerekli yetenek ve imkanlarla birlikte bir destek mekanizması geliştirmelidir.

Kontrol ve Düzeltici Faaliyet: Kuruluş, çevre icraatını ve bu icraattaki başarı derecesini ölçmeli, izleyip değerlendirmelidir.

Gözden Geçirme ve Geliştirme: Kuruluş, genel çevre icraatını ve bu icraattaki genel başarı derecesini geliştirmek amacıyla, çevre yönetim sistemini gözden geçirmeli ve sürekli olarak geliştirmelidir.

Neden ISO 14001?

Çevre Yönetim Sistemi tüm dünyada ISO 14001 standardı ile bilinmektedir ve ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemi Standardından sonra Uluslararası kuruluşlarda tanınması ve uygulanması çok hızlı olmuştur.

ÇYS nin kuruluşlarda geliştirilmesinin amacı;

Ulusal ve/veya uluslararası mevzuatlara uyumun artırılması

Çevresel performansın artırılması

Market Stratejileri:

* Uluslar arası rekabette avantaj sağlaması

* Firma itibar ve Pazar payının artırılması

Maliyet kontrolünün geliştirilmesiyle masrafların azaltılması ve verimliliğin artırılması

Acil durumlara (deprem,yangın, sel vb.) ve kazalara karşı hazırlıklı bulunarak mesuliyetle sonuçlanan kaza vb. olayların azaltılması

Kirliliğin kaynaktan başlayarak kontrol altına alınması ve azaltılması

Girdi malzemeleri ve enerji tasarrufu sağlanması

İzin ve yetki belgelerinin alınmasının kolaylaştırılması

ISO 14001 tüm dünyaca bilinen ve kullanılan ortak bir dil olduğundan global pazarda kabul edilirliğin sağlanması şeklinde özetlenebilir.

İlk olarak 1969 yılında Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri çevrenin korunması ve nüfus artışının azaltılması konularında üye ülkelere seslenmişti. Söz konusu sorunlar, 1968 yılında kurulmuş olan Roma Klubü’nün ‘değişmek ya da yok olmak’ ikilemi üzerine hazırlanan raporla da gündeme getirilmişti. ‘sıfır büyüme’ tezi kabul görmemiş, 1972 yılında Çevre Konferansı düzenlenmiş ve ‘tek bir dünyamız var’ sloganı ulusal ve uluslararası düzeyde bir çok kuruluşun çevreyle ilgilenmesine neden olmuştu.

‘Sıfır Büyüme’ tezinden sonra çevre kalitesinin korunmasının yanı sıra, ekonomik kalkınmanın da sağlanabilmesi için 1972 yılında Stockholm Çevre Konferansında ‘çevreyi dışlamayan kalkınma’ stratejisi açıklanmıştı. Amaç doğal kaynaklardan adaletli bir şekilde yararlanmaktı. ‘Çevreyi dışlamayan kalkınma’ kavramı esasen çevre koruma ve ekonomik kalkınma arasında bir çelişki görmüyordu. Tarım politikalarında hem tarımsal gelişme hem de tarım topraklarının korunacağı düşünülüyordu.

1970’li yıllarda ekonomik kalkınmanın yanında çevre kalitesinin de korunmasına çözüm olarak ‘Sürdürülebilir Kalkınma’ felsefesi tartışılmaya başlandı. Bu çözüm, doğal kaynakların tüketim hızının oluşum hızına paralelliğinin sağlanması esasına dayanıyordu. Kavram, 1987 yılında BM Çevre ve Kalkınma Komisyonunca yayınlanan ‘Ortak Geleceğimiz’ adlı raporda yer alarak yaygınlık kazanmaya başladı.

Sürdürülebilir kalkınma, bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların da kendi gereksinimlerini karşılama imkanlarını yok etmeden karşılamaktır.Herkesin temel gereksinimlerini karşılayabilmeyi ve kaynakların kullanımı, yatırımların yönlendirilmesi, teknolojinin yönünün belirlenmesi ve kurumsal değişiklikler yaşanırken insanlığın beklentilerinin dikkate alınmasını amaçlayan bir değişim sürecidir.

Çevre sorunları ve ekonomik kalkınma, son 30 yıl içinde giderek yükselen bir tempoda tartışıldı ve bu tartışmalardan çıkan sonuçlardan hareketle yönetmelikler,idari tebliğler ve standartlar gibi uygulama şartlarını içeren yayınlar hızla çoğaldı. Avrupa Birliğine üye ülkelerde uygulanan ve sıkı bir disiplin olan EMAS bunlardan birisidir. ISO Eylül /1996’da, çevre boyutlarının kontrolü ve bertarafı konularında şartlar içeren ve özellikle kalkınmakta olan ülkelere uygun ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemleri standardını yayınladı. Uygulamaları hızla yayılan ve kabul gören ISO 14001 Standardı, çevre politikası, çevre amaçları/hedefleri ve çevre programları doğrultusunda çevre boyutlarının kontrolü ve bertarafına yönelik şartları içermektedir.